ŞARKİ TÜRKİSTAN TARİHİ
M.Emin BUĞRA 
Doğu Türkistan Devlet Adamı
Üstelik , Buhara’yı Mansurdan kurtarmayı Karahan’a iltimas etti . Karahan Semerkent’teki Eli Tıkin İlkhan’a Buhara’ya yürüyüş yapmayı emretti . Eli Tıkin İlkhan Buhara’ya hücum etmeye hazırlık yapmakta olan bir anda , üst düzeyli vezir Abdullah , komutan Faik ve elçi Ebu Mensurlar kaçarak Eli Tıkin’in yanına geldi . Eli Tıkin şüphelenerek , onları hapsetti . Fakat , Faik’i gözetmen olarak kullanıp 300 askerle önünde yürüyüş yaptırarak , kendisi onun arkasından yürüdü . Emir Mensur bu durumu duyduğu an hemen Buhara’yı bırakıp kaçtı ve Ögüz nehrinden geçtikten sonra durdu . Faik Buhara’ya gelip hemen İlkhan’a yüzsüzlük yaparak Buhara halkıyla birleşip , karşı cepheye geçti ve Emir Mensur’a elçi gönderip , onunla sultanlık adı Mensur’a , hukuk ise Faik’a ait olmak şartıyla anlaştı . Dolayısıyla Emir Mensur Buhara’ya geri döndü , İlkhan ise Semerklent’e dönüp gitti . Emir Mensur ve Faiklar Subuk Tıkin’in oğulları arasındaki kavgalardan yararlanarak , Horasan’ı Subuk Tıkin’n evlatlarından eline geçirmek için , Begtuzun adli birinin liderliğinde yürüyüş yaptı . Lakin . Begtuzun bu işte henüz bir neticeye erişemezken , Subuk Tıkin’n büyük oğlu Mahmut yenerek babasının tahtını ele geçirdi ve kendini “ Sultan ” elan etti . Sultan Mahmut ğeznevi güç toplayıp Begtuzun’a karşı savaş açtı . Emir Mensur ve Faik bir çok ekserlerle Horasan’a gelip Sultan Mahmut’u mağlup etti ve Horasan’ı ele geçirdi . Sonraları , Faik ile Begtzun Emir Mensur’dan şüphelenerek , onu tahttan indirip hapsetti . Onun yerine küçük kardeşi Abdulmelik Bin Nuh’i tahta çıkarıp , Belh şehrini merkez yaptı . Sonra , Sultan Mahmut ¦eznevi Emir Abdulmelik Bin ve Faik’lara savaş açtı ve onları yenerek Horasan’ı ele geçirdi . Buhara’ya kaçan Faik öldü . Abdulmelik ise henüz bir çocuk olduğu için , Buhara hakimiyeti düzensizleşerek , halk arası çok eminsizliğe uğramaya başladı . Eli Tıkin , Buhara’yı ele geçirmek için böyle bir fırsatı çoktan bekliyordu . İşte bu fırsat geldiğinden dolayı , İlkhan bir çok eskerle Buhara’ya yürüyüş yaptı .

SAMANI DEVLETININ YIKILMASI
İlkhan Buhara’ya yaklaşırken , Begtuzun onun yolunu kesmek için belli sayıdaki eskerle onun önüne geçti , ama mağlup oldu ve birkaç Samanı Devlet büyükleriyle esir oldu . 10 zülhecce 389 hicri yılı tarihinde , yani kurban bayramının ilk günü İlkhan herhangi bir engele uğramadan Buhara’yı fethetti ve padişahlık sarayına yerleşip halkı eminliğe eriştirdi . Kaçarak kurtulmaya çalışan bdulmelik’i saklanan yerinde yakalayıp getirip Özkent şehrinde gözaltına aldı . Dolayısıyla , 128 sene hükmeden Samanı devleti çöktü . Samanı devleti islamiyete ve ilme pek çok hizmet veren bir Türk devletiydi . Sonra , İlkhan tüm Mavaraunnehir’i fethetti ve Sultan Mahmut ile ilişkisini iyileştirdi . Bu iki hükümdarın memleketleri için ögüz nehri sınır olmuştu .
Hicri 390 – ( miladiye 998 - ) yılı Karahan Yusuf Kadirhan Sultan Mahmud’a elçi gönderip onun yeni devletini tebrikledi ve bir dostluk antlaşması yapılması teklifinde bulundu . Sultan Mahmut ğeznevi bu teklifi buyuk sevinçle kabul etti ve Karahan soyundan evlenmeyi tercih edeceğini bildirdi . Karahan Yusup Kıdirhan İlkhan’ın kızı Çigil hatunu Sultan Mahmut’a evlendirdi , Özkent’te düğün merasimi yapıldı ve Çigil hatun ¦ezniye uğurlandı .
( Çigil hatun ise Eli han ilkhan’ın kızı değil . küzey İlkhanı Tuğanha’nın kızı ( yazarın notu .)
Eli Tıkin İlkhan İle Samanı Hanedanından Muntesir Arasındaki Savaş
Emir Nohun adı , Ebu İbrahim ve lakabı “ Muntesir ” olan oğlu İlkhan’ın hapshanesinden kaçarak , Harzem’e geldi ve o yerde kendini destekliyecek insanları toplayıp dedelerinin devletini ele geçirmek için çalışmaya başladı . Muntesir hicri 391 senesi bir gecede ansızın Buhara’ya hücum etti . Lakın , İlkhan Semerkent’ten asker yollayıp Muntesir’i kovdu . Muntesir oradan Horasan’a geçip , sultan Mahmuthan’ın küçük kardeşi Nasir ile çatıştı ve ağır halde mağlup olup kaçtı . Hicri 939 – yılı Selçuk Kabilesiyle birleşip , onların yardımıyla Semerkent çevresine gelip paniklik oluşturmaya başladı . Lakın kazanamadı ve kaçtı . Sonra , usulünü değiştirip , Buhara’da gizli bir halde Samanı hanedanına mensup kişileri topladı . Selçuk kabilesi ve şehrin içindeki taraftarlarının yardımıyla bir gece ansızın hücum ederek Buhara’yı işgal etti . Onu duyan İlkhan Semerkant’tan yürüyüş yaptı . Selçuklar İlkhandan korkup Muntesir’i bırakıp Cend’e dönüp gitti . Muntesir’in komutanlarından Ebulhasan Ettak 5000 askeriyle İlkhan’a katıldı . Ağır mağlubiyete uğrayan Samanılardan bir çok kişi esir oldu . Muntesir az bir kısım adamıyla Ögüz nehrinden geçip kaçtı . Sonraları , Muntesir fırsat buldu mu hemen sultan Mahmut ğeznevi veya İlkhan’ı zahmete sokuyordu . Dolayısıyla Sultan Mahmut ğeznevi Muntesir’i tamamen yok edip emin olmaya karar verdi ve onu her yerde kova – kova bir süre adamlarıyla kuşattı . Fakat , Muntesir tek başına kaçarak kurtuldu ve serseri bir halde Karakum’daki göçebe kabilesinin reisi İbni Behiç’nin yanında himaye buldu .Ama , hicri 395 – senesinde ( miladiye 1004 senesinde ) İbni Behiç tarafından öldürüldü.

  • 1712 defa okundu.