Yard. Doç. Dr. Erkin Emet 
Ankara Üniversitesi DTC 
Fakültesi Çağdaş ..

Hacettepe Üniversitesi'nin düzenlediği Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu'nda "Kaşgarlı Mahmud ve Dönemi” ele alındı.
Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, “Kaşgarlı Mahmud ve Dönemi” konulu “2. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu” düzenledi. “2008 UNESCO Kaşgarlı Mahmud Yılı” etkinlikleri kapsamında 28-30 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirilen sempozyuma, TÜRKSOY'a üye 14 ülkenin Kültür Bakanları ve akademisyenler katıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜRKSOY, Türk Dil Kurumu, TİKA ve UNESCO tarafından desteklenen sempozyum kapsamında, açılışı Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün himayelerinde yapılacak bir de sergi düzenlendi. Ahmet Göğüş Sanat Galerisi'nde, 28 Mayıs saat 10:00'da açılan sergide, Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan Türkçe-Arapça en eski Türkçe sözlük, Divanü Lugati't-Türk'ün basımları ve çeşitli fotoğrafları yer aldı. Bunlar Kaşgarlı Mahmud’un doğup büyüdüğü ve ömrünün son yıllarını geçirdiği Doğu Türkistan’ın Kaşgar Şehrinin Opal kasabasındaki anıt mezarı ve anıt mezarı civarındaki tarihi yerlerin resimleri ve Kaşgarlı Mahmud’un heykelinin resimlerini içermektedir. Açılış oturumu Hacettepe Üniversitesi Sıhhiye Yerleşkesi M Salonu'nda yapıldı. Saygı duruşu istiklal marşı, Kaşgarlı Mahmud’un hayatı anlatılan belgesel gösterimi ile başlayan sempozyumun açılışında, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Ülkü Çelik Şavk, Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın, Türkiye Cumhuriyeti Kültür Turizm Bakanı Ertuğrul Günay açılış konuşmasını yaptı. Bakan Ertuğrul Günay konuşmasında Kaşgarlı Mahmud ve onun eseri Divan-ü Lügat’it Türk’ün Türkoloji ve Türk Dünyası açısından ifade ettiği önemine değindi. O yene konuşmasında UNESCO’nun 2008-yılını Kaşgarlı Mahmud yılı olarak elan etmenin önemi bu sempozyumu yapmanın önemine değindikten sonra, Kaşgarlı Mahmud ile ilgili Türkiye Cumhuriyetinin yapmayı planladığı hizmetlere değinip, sözünü şöyle devam etti: “Biz Türkiye Cumhuriyeti devleti olarak Büyük Alım Kaşgarlı Mahmud’un Kaşgar Opal’daki kabresının restorasyonunu yapacağız, 2008 Kaşgarlı Mahmud yılını Kasım ayında Fransanın Paris şehrinde yapacağımız bir etkinlikle sonuçlandıracağız.” Daha sonra açış konferansını Ankara Üniversitesi DTC Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Başkanı Prof. Dr. F. Sema Barutcu-ÖZÖNDER yaptı. O “Türklük Biliminde İlklerin Bilgini: Kaşgarlı Mahmud” konulu konuşmasını yaptı.
Üç gün süren oturumlar, Ankara Hilton Oteli'nde 2 oturum halinde gerçekleştirildi. Çeşitli ülkelerden 67 bilim adamının katıldığı sempozyumda, Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lugati't Türk ve 11. yüzyıl Türk dünyası incelendi.
Bundan 1000 yıl önce, Çağının Bilgin düşünürü Yusuf Has Hacip’le Birlikte Doğu Türkistan Kaşgar’ı dünya Türklüğünün kültür merkezi durumuna getiren Kaşgarlı Mahmut, bugün bile o tarihi dil kuruculuğu niteliğinden hiç bir şey kaybetmemiştir. Türk kültürünün durmadan geliştiği bu uzun yüzyıllar içinde, bu büyük düşünürün, dünya türklüne armağan ettiği “Divan-ü Lügati`t Türk” adlı ünlü eseri, büyük ve özgün bir eser olma niteliğini korumuştur. Bugün, geniş coğrafi alanlara yayılmış, birbirinden az ya da çok farklı Türk Lehçelerine ayrılmış bulunan dilimizin en eski ve birleştirici kaynağıdır. Türk dili ve kültürünün inceliklerine inerek, bundan dokuz yüzyıl önceki, türk lehçelerini derleyen bu ulusun ülkesini, dilini, örf ve adetini, kültürünü, savaş taktiklerini kısacası her şeyini tanıtan Kaşgarlı Mahmut’un bu çok değerli eseri, ne yazık ki, gereken bilgi ve yöntemle işlenmemiştir. Kaşgarlı Mahmud eserinde Türk Dünyasınının hududlarını da bize çizmiştir. Kaşgarlı Mahmud eserinde Türk kavimleri ve kolları üzerine şunları yazmıştır: “Türkler kökende yirmi kavimdir. Her kavim kollara ayrılmıştır, ki bunların sayısını sadece allah bilir. Ben yalnızca büyük kavimlerin adlarını zikredecek ve küçükleri dahil etmeyeceğim; Oğuz-Türkmen kolları dışında – bu kolların adlarını, sığırlarına vurdukları damgalarla birlikte açıklayacağım, çünkü insanlar bunları öğrenmeli.
Onların her kavminin Doğu âlemindeki (yani Türklerin Yakındoğu ve Anadolu’daki yayılmaları hariç tutularak) coğrafi mevkilerini taslak halinde sundum. Rûm ülkesine en yakın olandan başlayarak, hem kâfirleri hem de Müslümanları, belli bir tertip içinde (Batıdan) Doğuya doğru sıraladım. Önce Beçenek gelir, sonra Qıfçaq, Oguz, Yemek, başgırt, Basmil, Qay, Yabaqu, Tatar, Qırqız gelir. En sonuncusu Çin’e yakın olanlardır. Bu kavimlerin hepsi Rûm ülkesinden başlayarak Doğuya doğru yayılır. Sonra Çigil, Tuxsı, Yagma, Ograq, Çaruq, Çömül, Uygur, Tangut sonra Xitay gelirki, bunların ülkeleri Çin’dir ve sonra Tawgaç gelir ki ülkeleri Maçin’dir. Bu kavimler Güney ve Küzey arasında yayılırlar”.
Kaşgarlı Mahmud ve Dönemi konulu sempozyumda dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen 67 bilim adamı Kaşgarlı Mahmud’u yukarıda bahsettiğim yönleriyle incelediği bildirilerini sundular. Sempozyumun sonucunda Kaşgarlının yazdığı Divan-ü Lügat’it Türk adlı eserin sadece bir sözlük değil anseklopidi olduğu yine bir kere tescil edilmiştir. Kaşgarlı Mahmud’un Türkoloji ilminin kurucusu olduğu da vurgulanmıştır.
Prof. Dr. M. Cihat Özönder anısına düzenlenen “II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu: Kaşgarlı Mahmud ve Dönemi” konulu bu sempozyum Kültür ve Turizm Bakanlığı, DTK (Türk Dil Kurumu), TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı), TÜRKSOY (Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi) ve Hacettepe Üniversitesinin katkılarıyla 28-30 Mayıs 2008 tarihleri arasında Ankara Hiltonsa Otelinde gerçekleştirilmiştir.

DİPNOTLAR
. Azerbaycan Cumhuriyeti, Kazakıstan Cumhuriyeti, Kırgizistan Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti, Türkmenistan Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti, Altay Cumhuriyeti, Başkurdistan Cumhuriyeti, Gagavuz Yeri, Hakas Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Saha Yakut Cumhuriyeti, Tataristan Cumhuriyeti, Tıva Cumhuriyeti

2. Kaşgarlı Mahmud, Divan-ü Lugati`t Türk, Kabalcı Yayını, s.22, 2005 İstanbul 

  • 774 defa okundu.