Yazar: Mehmet Emin Buğra
Tercüme: Mehmet Emin Batur

Garb-i Göktürk Devletinde Dahili İnkılap ve Çin Taaruzu Konusundan Devam
Sonunda Taitsung Garb-i Göktürk Devleti Merkezinin zayıflamasından istifade ederek Şark-i Türkistan'a Asker yollamaya başladı. Çin hududuna tutaş olan Kuv-cu ülkesinin Hanı Çin askerlerinden şiddetle sakınır idi. Hicri 190 (M. 640) da Kuvcu Hanı mağlup olup bu ülke Çin'in eline düştü.

Çin askerleri ilerleyip Kingit (Karaşehir)'e hucüm etti. Kingit Hanı dört yıl boyunca sert bir şekilde savaştı. M.644 de Çin'liler galip gelip Kengit'i işgal ettiler. Bundan sonra sıra Kuçar Hanı'na geldi. Kuçar Hanı da tam olarak dört yıl savaştı ve M.748 de Kuçar'ı da Çin'liler aldılar.

Garb-i Göktürk Kağan'ının İran şahı Yezidgerd'e yardım verip İslâmi Arap Askerleri ile savaşması :
Türk ve Çin Yurttaşlarında yada orta ve Şark-i Asya’da yukarıdaki olayların sürdüğü devrede Garb-ı Asya (Arabistan) da bütün dünyaya İslam nuru yayılmaya başladı. Yani M.610 da Hz. Mu-hammed Aleyhisselam Mekke’den, Medine’ye Hicret etti bununla beraber dünyada yeni tarih (Tarih Hicri) devri başladı. Biz bundan sonra şimdiki zamanımızda Şark-i Türkistan'da muteber olan Kameri Hicri Tarihi de yazarız.

Bu sırada Peygamber Aleyhisselam vefat edip Hazreti Ömer'in Hilafeti devrinde müslümanlar İran'ın birçok yerlerini fethetmişler idi. H. 230 (m. 644) de İran Sasani şahlarının sonuncusu olan Yezidgerd müslümanlardan mağlup olup kaçarak Amu deryadan geçerek Talaşta Göktürk Kağanlığının himayesine sığındı ve yardım istedi. Kağan Yezidgerd'e yardım için Asker verip gönderdi. Yezidgerd bu Türk Askerleri ile savaşa, savaşa taa Merv şehrine kadar olan ülkeleri geri aldı. Merv şehrinin önünde İslam Emiri Engi bin Kays'ın emrindeki en kuvvetli İslam Askeri ile sert ve hepsinden de çetin bir savaş oldu.
Savaş ortasında Çinlilerin Kingit vilayetini aldıkları haberi ve Kağan'dan Türk Askerlerine derhal geri dönme emri geldi. Bu emir mucibince Türk Askerleri Ehnpi Bin Kays ile savaşmadan geri döndü. Bu hadiseyi müslümanların bir nusreti ilahi olarak telakki edenleri islam Tarihinde mevcuttur. Arap ve Garbi Göktürk'lerin arasında vaki olan ilk defalık savaş budur.

Garbi   Göktürk Devletinin yine Kuvvetlenmesi H. 28 (m.649) da Tunghan Kağan'ın oğullarından Kula Han adındaki biri başka muhaliplere galip olup Garb-i Göktürk Kağanlığı ülkelerindeki fitnelerini bastırıp kendini Türklerin Kağanı ilan etti. Böylece bütün Türkistandaki Hanlık ve Beğlik ve küçük devletleri kendi bayrağı altında birleştirdi. Kuçar, Kingit Kuçuya istilaya yeltenen Çin askerlerini oldukça mahvedip bu yurtları esaretten kurtardı. Bu suretle M. 650 de Garb-i Göktürk Devleti yeni baştan kuvvetlendi. 

Garb-i Göktürk Devletinin yıkılışı ve Türkistanlara Çin istilası:
Garb-i Göktürk Devletinin kuvvetlenmesi ve Kula Kağanın bütün Türkleri birleştirmek için faaliyet göstermesinden Çin devleti gayet büyük derecede korkuya kapıldı. Türklerin kuvvetinin ziyadeleşmesini mümkün olduğu kadar durdurmak için her türlü çareler ve hileler üretip yinede muvaffak olamadılar.

Sonunda Çin devleti bütün kuvvetiyle Türk yurduna hücum etmek ve Türk devletini yıkmak, hiç olmazsa uzun muharebeler ile Türk kuvvetinin ilerlemesin önünü kesmeye karar verdi.

  • 765 defa okundu.