Baybars Gülensoy
Selçuk Ün. Öğr. Gör.

6. Heykeller boyanmıştır (mavi, yeşil, kırmızı, siyah)
7. İnsan heykellerinin yanında bir çok hayvan heykelleri ve figürler yapılmıştır. Hayvan figürlerinin büyük bir kısmı stilize edilmiştir. Ayrıca dini bir sembol olan "el" heykelleri yapılmıştır.
8^ Yüksek kabartma ve kabartma olarak da heykel yapılmış. Orta Asya Uygur bölgesinde zengin heykeltraşlık ürünleri bulunmuştur. Bağımsız heykeller yanında grup heykeller de yapılmıştır. Buda, bodisatvalar bazen zengin başlıklar taşır. Oturur ve dua eder pozisyondadır.

Kayalara oyulan yüksek kabartma kompozisyonların yanı sıra alçı kabartma panolarda yapılmıştır. Tumsuk'ta zengin elbiseler içerisinde Buda ve Bodisatvalar tasvir edilmiştir. Bu panolar bitkisel bezemeli bir bordürler çevrilmiştir. Ayrıca stuko rölyeflerde yapılmıştır.

Uygur Heykelinin Belirli Özellikler Gösteren Önemli Merkezleri Şunlardır:
1. Hoton-Miran Heykelleri: Güney ipek yolu üzerindeki yerleşmelerde çıkan heykellerdir. Buda heykelleri büstler ve bir çok değişik figür bu gruba girer.

2. Kuça-Tumsuk-Sorçuk-Kızıl: Bu heykellerde portreye bir temayül görülür (artaik gülümseme). Heykellerin bazılarında koruyucu masklar görülür. Bazı kadın heykellerinin büstlerinin saç buklelerin başarılı bir şekilde işlenmiştir.
Kızıl diz çökmüş heykel 8-9. yy.: Gerçekçi bir tasvir, boyalıdır. 47 cm.
Sorçuk at başı: Stilize, başarılı bir tasvir gösterir 8-9.yy.a tarihlenir.
Sorçuk fil başı: 38 cm. stuko, iyice stilize edilmiştir. 8-9.yy.a tarihlenmektedir.

3.Turfan Bölgesi: Burada bulunan heykeller özellik olarak Kuça, Sorçuk ve Kızıl heykellerine benzer. Oturan (bağdaş kurmuş) buda heykelleri ile yatan buda heykelleri dikkati çeker. Heykellerin bazıları çok büyüktür. Ahşap heykellerde yapılmıştır. Turfan resimleri gibi Turfan heykelleri de belirgin Uygur portreciliği göze çarpar. Oval yüz, badem gözleri, hafif kemeril burun ve küçük bir ağız.
Turfan bölgesinde de birçok büst bulunmuştur.

Balbal Geleneğinin Devamı: Bazı Uygur Beylerinin başına kabartmalı taşlar veya ballar dikiliyordu. XI-XIII. yüzyıllar arasında, Asya'nın batısına yayılmış Türkler arasında Hazarlar, Peçenekler, Oğuzlar, Kumanlar, Bulgarlar, Macarlar arasında balbal geleneğinin devam ettiğini görüyoruz.
Burada üzerinde durmamız gereken husus, oturur veya ayakta tasvir edilen normal ölçülere yakın bu balbalların (sintaş), kabataş, ninetaşların tam bir plastik ifade taşımış olmalarıdır. Oval çehre, iri gözler, donuk bir yüz ifadesi, başta değişik başlıklar, elde kadeh tutma geleneği devam ediyor. Elbise zengin süslemeli bazı organlar (kadınlarda göğüsler) belirtilmiştir. Elbise üzerinde ayrıntıya yer verilmiş, çıplak ayaklar kaideye basmaktadır. Kadın ve erkek mezarlarına dikilen bu heykeller bir çok Rus müzesinde bulunmaktadır. Moskova Tarih Müzesi, Baku vb.

VI-UYGUR RESİM SANATI
1. Part ve Sasani Sanatı Etkileri: İpek yolu, savaşlar ve kültürel ilişkilerde (doğu antikitesi) doğu sanatları Orta Asya'daki sanat faaliyetlerini etkilemiştir. Part sarayları fresklerinde görülen gölge ve ışıklı figürlerin belirtilisi, figürlerin tam cepheden gösterilmesi, figürü belirleyen dış çizginin kütleyi meydana getirmesi Parta dönemi dolayısıyla Hellenistik etkilerdi. (Dura Eurupo) Sasanu dönemine ise figürlerin 3/4 cepheden gösterilişi ve kaya ka-bartmalarındaki tasvir şekilleri Orta Asyayı etkilemiştir.

2. Bizans Sanatı Etkisi: Gölge ve ışıkla modle eldesi mozaik, fresk ve kitap resimlerindeki renk ve tasvir biçimleri Orta Asyayı etkilemiştir.

3. Greko-Budist Sanatı Etkileri: Doğunun Yunan sanatıyla karşılaşması Büyük İskender zamanında olmuştur. Hindistan ve Çin kendi eski sanat gelenekleriyle Grek formaların birleştirip yeni üslup yarattılar. Greko-Budist etkiler kuzeyi ve Orta Asyayı etkilemiştir. Greko-Budist sanat merkezlerinin başında Gandara Bölgesi gelir. In-dus nehrinin kaynaklarında yer alan bölgenin merkezi Peşaver'dir. Daha doğuda Keşmir bölgesinde Gupta sanatı gelişmiş ve bu sanatta Orta Asya'yı etkilemiştir.

4. Çin sanatı etkisi: Çok eski bir geleneği olan Çin resmi Orta Asya'yı etkilemiştir. Çin resminin en büyük özelliği manzara resmi olmasıdır. Tabiat içinde insan küçük ve bir varlık olarak belirtilir. Temel unsur çizgidir. Biçim çizginin gücüyle sade ve basit bir şekilde ortaya çıkar.

Gerçekten eklektik derlemelerden ibaret bir çok sanatın karışmasından oluşan Orta Asya resmi, bu etkilerin yamsıra başka etkileri de taşır. Mesela Tibet ve kuzeyindeki Steplerin Hun (İskit sanatı) belirli bir ölçüde Orta Asya resmine etki etmiştir.

Gerçekten böyle bir etkileşimin, kervan yolu -ipek yolu- siyasi gelişmeler ve küçük toplulukların kısa süreden geniş bir alanı hakimiyetlerine almalarına da bağlanabilir.
Uygur öncesi Orta Asya resminin önemli merkezleri:

1. Miran: Güney kervan yolu üzerinde Doğu Türkistan'ın önemli sanat merkezlerinden birisidir.

  • 1321 defa okundu.